|
11.05.2007 Emre Bayraktar
*
 Bu
Yazıya Yorum Ekle
Sayfayı yazdır...
AMORTİSMAN KONUSUNA GENEL BİR BAKIŞ VE FEVKALADE
AMORTİSMAN UYGULAMASI
Amortisman , kelime
anlamı olarak kısaca “ yıpranma payı “ olarak tanımlanabilir. V.U.K.
313 / 1 maddesinde amortisman tanımı yapılmıştır. Buna göre ; “İşletmede
bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten
düşmeye maruz bulunan gayrimenkullerle 269'uncu madde gereğince
gayrimenkul gibi değerlenen iktisadi kıymetlerin, alet, edevat,
mefruşat, demirbaş ve sinema filmlerinin birinci kısımdaki esaslara
göre tespit edilen değerinin bu Kanun hükümlerine göre yok edilmesi
amortisman mevzuunu teşkil eder.” Bu madde hükmünden de anlaşılacağı
üzere iktisap edilen kıymetten amortisman ayrılabilmesi için ;
·
İktisadi kıymetin bir yıldan fazla kullanılması ; burada yıl olarak
belirtilen takvim yılı olup hesap dönemi değildir. Burada belirtilen
bir yıldan fazla kullanılması ifadesi yanlış anlamalara yol
açabilir.Örneğin işletme satın aldığı iktisadi kıymeti 2 ay
kullandıktan sonra satabilir.İktisadi kıymetin bir yıldan az
kullanılması bu iktisadi kıymet için kullanıldığı döneme ilişkin
amortisman ayrılmasına engel değildir.Burada önemli olan alınan
iktisadi kıymetin bir yıldan fazla kullanılabilecek nitelikte bir
kıymet olmasıdır.
·
İktisadi kıymetin yıpranmaya,aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz
bulunan bir nitelikte olması gerekir.
·
İktisap edilen kıymetin işletmenin envanterine kayıt edilmiş olması
gerekir.
·
Ayrıca
V.U.K. 313 / 3 maddesinde belirtilen tutarı aşması gerekir.( 364
seri no’lu V.U.K. Genel Tebliği ile 01.01.2007 tarihinden itibaren
560 ytl ) Bu tutarı aşmayan miktarlardaki iktisadi kıymetler
doğrudan dönem gideri olarak yazılabilir.
ARAZİ VE
ARSALARDA AMORTİSMAN
Yukarıda belirtilen
hususlara bağlı olarak V.U.K. ‘ nun 314.maddesine göre ;
Boş arazi ve boş arsalar amortismana tabi
değildir. Ancak:
1. Tarım
işletmelerinde vücuda getirilen meyvelik, dutluk, fındıklık,
zeytinlik ve güllüklerle incir bahçeleri ve bağlar gibi tarım
tesisleri;
2. İşletmede inşa
edilmiş olan her nev'i yollar ve harklar; amortismana tabi tutulur.
İşletmenin iktisap
ettiği arazi veya arsalar bir yıldan fazla kullanılabilecek
kıymetler olmasına rağmen bu kıymetler yıpranmaya,aşınmaya veya
kıymetten düşmeye maruz kalmadıkları için amortismana tabi
değildir.Ancak, “ Üzerine bina veya tesis yapılan arsalar ve üzerine
fidan dikilen arazilerde olduğu gibi, toprağı bir ürünün imalinde
hammadde olarak kullanılmak üzere alınan arazinin “ boş arazi “
niteliğini kaybettiği ve amortismana tabi tutulabileceği kabul
edilmektedir. ( 1 )
AMORTİSMAN
AYIRMADA DÖNEMSELLİK İLKESİ
Envantere kayıtlı
olan iktisadi kıymetlerin amortismana tabi tutulması
ihtiyaridir.Mükellefler diledikleri takdirde amortismana tabi
iktisadi kıymetin itfa süresinde herhangi bir yılda amortisman
ayırmayabilirler.Ancak ilgili dönemde ayrılmayan amortisman başka
bir dönemde gider konusu yapılamaz.
DURAN VARLIK
ALIMLARINDA ÖDENEN FAİZ VE KUR FARKLARI
Amortismanlarda
özellik arz eden bir husus ise ; Duran varlık alımları için ödenen
faiz ve kur farklarının durumudur. Maliye Bakanlığı 163 no.lu VUK
Genel Tebliği ile; sabit kıymet aktife alındıktan sonra ödenen kredi
faiz giderleri ve kur farklarının aktifleştirilmesi veya doğrudan
gider yazılması konusunda mükelleflere ihtiyarilik tanımıştır. Ancak
söz konusu iktisadi kıymetlerin aktife girdikleri yıl sonuna kadar
oluşan kredi faizi ve kur farklarının maliyet bedeline ilave
edilerek amortismana tabi tutulması gerekir. ( 2 )
AMORTİSMAN
AYIRMA YÖNTEMLERİ
İşletmeler iktisadi
kıymetleri için amortisman ayırırken ;
·
Normal
Amortisman Yöntemi
·
Azalan
Bakiyeler Yöntemi
olmak üzere temel
iki yöntemi kullanırlar.İşletmeler bu yöntemlerden herhangi birini
seçmek konusunda serbesttirler.
Normal amortisman
yönteminde V.U.K. 315.madde hükümlerine göre mükellefler
işletmelerinin envanterine kayıtlı olan iktisadi kıymetlerini 333
sıra no’lu V.U.K. Genel Tebliği ile belirlenen faydalı ömrünü
dikkate alarak itfa ederler.Burada belirlenen faydalı ömür 1
sayısına bölünerek iktisadi kıymetin amortisman oranına
ulaşılır.Örneğin 5 yıl faydalı ömre sahip olan bir iktisadi kıymetin
amortisman oranı 1 / 5 = %20 olarak uygulanır.
Azalan bakiyeler
yöntemi ise V.U.K. mükerrer 315.madde ile belirlenmiştir. Azalan
bakiyeler yöntemini sadece bilanço usulünde defter tutan
mükellefler tarafından kullanabilmektedir.Bu yöntemde amortisman
oranı % 50 ‘ yi geçmemek üzere normal amortisman yönteminin iki katı
olarak uygulanmaktadır.
Mükellefler
belirttiğimiz gibi amortisman yöntemi seçme konusunda serbest
olmakla beraber normal amortisman ayıran bir mükellef daha sonra
azalan bakiyeler yöntemini kullanamaz.Azalan bakiyeler yönteminden
normal amortisman yöntemine geçiş ise serbesttir.
FEVKALADE
AMORTİSMAN UYGULAMASI
Amortisman uygulaması muhasebenin dönemsellik ilkesi gereğince
iktisadi kıymetin faydalı ömrüne göre dönemler itibariyle itfa
edilir.Ancak işletmelerde meydana gelen önceden öngörülemeyen bazı
nedenlerle iktisadi kıymetler olağanüstü değer kayıplarına
uğrayabilmektedir.Bu nedenle V.U.K. 317.maddesinde işletmelerin
olağanüstü durumlarda kullanması için “ fevkalade amortisman
uygulaması “ getirilmiştir. Buna göre;
Amortismana tabi olup:
1. Yangın, deprem,
su basması gibi afetler neticesinde değerini tamamen veya kısmen
kaybeden;
2. Yeni icatlar
dolayısıyla teknik verim ve kıymetleri düşerek tamamen veya kısmen
kullanılmaz bir hale gelen;
3. Cebri çalışmaya
tabi tutuldukları için normalden fazla aşınma ve yıpranmaya maruz
kalan;
Menkul ve
gayrimenkullerle haklara, mükelleflerin müracaatları üzerine ve
ilgili bakanlıkların mütalaası alınmak suretiyle, Maliye
Bakanlığınca her işletme için işin mahiyetine göre ayrı ayrı belli
edilen "Fevkalade ekonomik ve teknik amortisman nispetleri"
uygulanır.
Zarar derecesinin
tespiti ve fevkalade amortisman oranının belirlenmesi için zararın
meydana geldiği dönemde Maliye Bakanlığı’na başvurulması gerekir
YANGIN,DEPREM,SU BASMASI GİBİ DOĞAL AFETLER SONUCU DEĞER KAYBINA
UĞRAMA
Değer kaybının ,
yangın , deprem , su basması gibi afetler neticesinde doğduğunun
tespit ettirilmesi gerekir.Tespit İşlemi ; afete bağlı olarak ilgili
mahkeme,belediye,bayındırlık veya ziraat müdürlükleri v.b.
kurumlarca yapılabilir. ( 3 )
Burada değinilmesi
gereken önemli bir husus ; zararın sadece doğal afetler nedeniyle
oluşmasının gerektiğidir.Bir binanın kendiliğinden ya da inşaatı
yapanların hatasından dolayı çökmesi nedeniyle fevkalade amortisman
uygulanamaz.
Fevkalade
amortisman uygulanan dönemde ayrıca normal amortisman ayrılamaz.Zira
fevkalade amortisman oranı o yıl için normal amortisman oranını da
içerir. ( 4 )
TEKNOLOJİK
GELİŞMELER NEDENİYLE FEVKALADE AMORTİSMAN UYGULAMASI
Fevkalade
amortisman ayrılmasını gerektiren bir diğer halde, teknolojik
gelişmeler nedeniyle amortismana tabi iktisadi kıymetlerin teknik
verim ve kıymetlerinin düşerek kısmen veya tamamen kullanılmaz hale
gelmeleridir. Ancak yeni icatlar nedeniyle fevkalade amortisman
uygulanması sadece üretime doğrudan katkısı bulunan iktisadi
kıymetler için sözkonusudur. Üretime katılmayan kıymet ve
demirbaşlar için teknik verim ve kıymetlerini kaybettikleri
gerekçesiyle fevkalade amortisman ayrılmaz. Ayrıca sözkonusu
kıymetlerin doğal afetler nedeniyle değer kaybetmeleri halinde
fevkalade amortisman konusu olacakları tabiidir. Bu halde de Maliye
Bakanlığı’na müracaat gerekir. Müracaat teknik verim ve kıymetini
kaybetmiş ve henüz itfa edilmemiş olan kıymetler için her zaman
yapılabilir. ( 5 )
CEBRİ ÇALIŞMA
NEDENİYLE FEVKALADE AMORTİSMAN UYGULAMASI
Cebri çalışma
nedeniyle fevkalade amortisman yönteminin uygulanabilmesi için
işletmenin faaliyete geçmiş ve iktisadi kıymetlerin normalden fazla
çalışmaya maruz bırakılmış olması gerekir. Bu halde de fevkalade
amortisman oranı sadece fiilen üretimde kullanılan iktisadi
kıymetler için sözkonusudur. ( 6 )
Sabit kıymetin
yılda üç bin saate kadar çalışması halinde, cebri çalışma durumu
kabul edilmemekte, -- ilave amortisman imkanı tanınmamaktadır.
Cebri çalışmaya bağlı fevkalade amortisman için yıllık çalışmanın üç
bin saati geçmesi gereklidir.
- Yılda üç bin
saatle dört bin sekiz yüz saat arasında çalışma halinde, normal
nispete yüzde yirmi beş ilave yapılmaktadır.
- Yılda dörtbin
sekizyüz saatten fazla çalışma halinde, normal nispete % 30 ilave
yapılmaktadır. ( 7 )
Örnek ;
2005 yılında 10.000 ytl tutarla alınan 5 yıl faydalı ömre sahip olan
bir makine, % 20 oran üzerinden 2005 ve 2006 yıllarında amortismana
tabi tutulmuştur. 2007 yılında yangın dolayısıyla 1.000 ytl’lik
değer kaybı olmuştur. Başvuru üzerine Maliye Bakanlığı 2.900 ytl’nin
2007 yılında fevkalade amortisman olarak ayrılacağını tespit
etmiştir.
2005 yılındaki
kayıt
–––––––––––––––––
31.12.2005 ––––––––
730 GENEL ÜRETİM
GİDERİ 2.000
257 BİRİKMİŞ
AMORTİSMANLAR 2.000
––––––––––––––––– / –––––––––––––––––
2006 yılında ;
–––––––––––––––31.12.2006 –––––––––––
730 GENEL ÜRETİM
GİDERİ 2.000
257 BİRİKMİŞ
AMORTİSMANLA 2.000
––––––––––––––––– /
–––––––––––––––––
2007 yılında ;
_______________31.12.207 ____________
689 DİĞER
OLAĞANDIŞI GİDER 900
730 GENEL ÜRETİM
GİDERİ 2.000
257
BİRİKMİŞ AMORTİSMAN 2.900
______________ /
_________________
Bundan sonraki
yıllarda amortisman ayırmaya normal amortisman yoluyla devam edilir.
| 
